Jeoloji Mühendisi Prof. Dr. İsmail Dinçer, Göreme'de 29 Ekim'de meydana gelen ve 3 kişinin hayatını kaybettiği peribacası çökmesinin nedenlerini açıkladı. Dinçer, aşırı yağış, ani sıcaklık düşüşü, kaya yapısındaki çatlaklar ve geçmişte açılan kaya oyma mekanların çökme riskini artırdığını belirterek, 'Nevşehir, kaya düşmelerinde ülkemizde üçüncü veya dördüncü sırada yer alıyor. Bu, bölgede sık görülen doğal bir olay' dedi.
Jeoloji Mühendisi Prof. Dr. İsmail Dinçer, Nevşehir'in Göreme beldesinde 29 Ekim'de meydana gelen ve 3 kişinin hayatını kaybettiği, bazı ziyaretçilerin de yaralandığı peribacası ve kaya düşmesi olayına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Olayın ardından sahada gözlem yaptıklarını belirten Dinçer, çökmenin tek bir nedene bağlı olmadığını, kaya yapısındaki zayıflık, zaman içerisinde gelişen çatlaklar, çevresel etkiler ve aşırı yağışın birlikte etkili olduğunu söyledi.
Çökmenin yaşandığı peribacasının daha önceki görüntülerini de incelediklerini ifade eden Dinçer, yapının güney cephesinde önceden başlayan bir duraysızlık bulunduğunu, bu nedenle kaya oyma mekanların kesitlerinin ortaya çıktığını kaydetti. Bölgedeki tüf ve ignimbrit gibi kayaçların düşük dayanımlı olduğuna dikkat çeken Dinçer, bu yapıların ıslanma-kuruma ve donma-çözülme gibi atmosferik etkilere karşı oldukça hassas olduğunu belirtti.
Zaman içerisinde peribacasının alt bölümündeki taşıyıcı desteğin azaldığını anlatan Dinçer, bu durumun kaya kütlesindeki mevcut süreksizlik ve kırıklarda açılmalara, yeni deformasyon çatlaklarının oluşmasına neden olduğunu söyledi. Önceki fotoğraflarda üst kesimlerdeki kaya oyma mekanlarda da çatlakların belirgin şekilde açıldığının görüldüğünü dile getiren Dinçer, yapının çökme açısından riskli hale geldiğini ifade etti.
Olayın meydana geldiği 29 Ekim günü bölgede mevsim normallerinin üzerinde yağış görüldüğünü ve sıcaklıklarda yaklaşık 7-8 derecelik ani düşüş yaşandığını belirten Dinçer, benzer iklim şartlarının daha önce de kaya düşmelerine yol açtığını söyledi. Geçen yıl da sıcak bir dönemin ardından yaşanan ani soğumayla benzer bir duraysızlık meydana geldiğini hatırlatan Dinçer, Göreme Açık Hava Müzesi girişinin sol tarafındaki peribacasında da büyük bir kaya kütlesinin hareket ettiğini kaydetti.
Bölgede daha önce yaşanan kaya düşmelerinin genellikle gece saatlerinde meydana geldiğini belirten Dinçer, son olayın gündüz saatlerinde yaşanması ve ziyaretçilerin bölgede bulunması nedeniyle can kayıplarının yaşandığını ifade ederek hayatını kaybedenlere başsağlığı, yaralılara acil şifalar diledi.
'Bölgede bu tür riskli yapılar çok fazla'
Kapadokya'daki benzer yapıların tamamının kısa vadede güçlendirilmesinin mümkün olmadığını vurgulayan Dinçer, 'Bu durumda olan bölgede çok fazla yapı bulabiliriz. Zaten bölgeyi eşsiz kılan nedenlerden bir tanesi de zayıf kaya yapısı ve kolay aşınabilmesi. Bu durum kaya düşmelerine ve duraysızlıklara açık hale getiriyor. Nevşehir, kaya düşmelerinde ülkemizde üçüncü veya dördüncü sırada yer alıyor. Yani sık görülen bir doğal olay. Bu aslında bir sürpriz değil' dedi.
Peribacalarının içerisine geçmiş dönemlerde açılan kaya oyma mekanların zamanla deforme olması ve terk edilmesinin süreci hızlandırdığını belirten Dinçer, kullanım dışı kalan yapıların atmosferik etkilere daha fazla maruz kaldığını, özellikle suyun kaya dayanımını önemli ölçüde düşürdüğünü kaydetti.
'Güvenli ziyaretçi rotaları oluşturulmalı'
Riskli yapıların tamamının yapısal olarak güvenli hale getirilmesinin Kapadokya gibi geniş bir coğrafyada kısa sürede mümkün görünmediğini ifade eden Dinçer, önceliğin ziyaretçilerin güvenliğinin sağlanması olması gerektiğini söyledi.
Ziyaretçi rotalarının yeniden düzenlenmesi, kontrolsüz şekilde kaya oyma mekanlara girişlerin engellenmesi ve uyarı levhalarının artırılmasının önemine değinen Dinçer, sahada görev yapacak personel önerisinde bulundu.
Yurt dışındaki doğal parklarda ziyaretçileri uyaran ve yönlendiren saha görevlilerinin bulunduğunu belirten Dinçer, 'Her vatandaşımız aynı bilinçte olmayabilir. Oradaki tehlikeyi öngöremeyebilir. Bu nedenle sahada görevlilerin olması, insanları uyarması gerekebilir. Özellikle çok göz önünde olan bölgelerde ilave önlemler alınarak ziyaretçi rotaları güvenli hale getirilebilir. İnsanların bu yapıları daha uzaktan ve emniyetli bölgelerden izlemelerini sağlayabiliriz' diye konuştu.
'Kapadokya sürekli değişen ve kendini yenileyen bir coğrafya'
Kapadokya'daki kaya düşmelerinin bölgenin doğal oluşum ve aşınma sürecinin bir parçası olduğunu belirten Dinçer, bugün ziyaretçilerin hayranlıkla izlediği vadilerin de geçmişte yaşanan benzer aşınma ve kopmalar sonucunda oluştuğunu söyledi.
Zelve Vadisi'ni örnek gösteren Dinçer, bölgede bazı kesimlerde duraysızlıkların halen devam ettiğini ifade etti.
Terk edilmiş kaya oyma mekanların yağmur sularına daha fazla maruz kaldığını anlatan Dinçer, özellikle üst kotlardan gelen yağmur sularının ani yağışlarda peribacalarının içerisindeki mekanlarda birikebildiğini kaydetti.
Suyun uzun süre kaya içerisinde kalmasının dayanımı düşürdüğünü belirten Dinçer, 'Zaten zayıf bir kayaç olan ignimbritler ve tüfler, suyun etkisiyle daha da dayanımsız hale gelebiliyor. Bu nedenle Kapadokya'daki doğal değişimi ve kaya düşmesi risklerini birlikte değerlendirmek gerekiyor' ifadelerini kullandı.





