Bilim Sincan'da düzenlenen TÜBİTAK Bilim Merkezleri Yaz Akademisi ile çocuklar; bilim ve teknoloji ile tanışıyor, uygulamalı atölyelerle dolu dolu bir eğitim sürecine katılıyor. Öğrenciler deneyler yaparak, proje geliştirerek ve interaktif uygulamalarla bilim öğrenmenin hazzını yaşıyor.

İlkokul 3, 4 ile ortaokul 5, 6 ve 7. sınıf öğrencileri için özel olarak hazırlanan akademi ile öğrenciler sadece robotları tanımıyor, kendi robotlarını tasarlıyor, montajını gerçekleştiriyor ve kodlayarak hayata geçiriyor. Böylece teorik bilgiyi uygulamayla birleştirerek teknolojiye yön veren bireyler olma yolunda önemli adımlar atıyor. Akademide öğrenciler; problem çözme, algoritmik düşünme, takım çalışması ve mühendislik tasarım becerilerini geliştirirken, üreten ve geliştiren bir neslin parçası olmanın heyecanını yaşıyor.

Yaz boyunca devam edecek Bilim Sincan etkinlikleri, çocuklara unutamayacakları bir tatil yaşatırken bilimle dolu bir geleceğe de kapı aralıyor.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Karabük Üniversitesi tarafından geliştirilen ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Araştırmaları Merkezi Başkanlığı (UDHAM) tarafından desteklenmeye hak kazanan SİMURAY-KBÜ Projesi ile tren makinisti eğitimlerinde kullanılmak üzere yerli yazılım ve donanım tabanlı gerçekçi bir raylı sistem araç kabin simülasyon sistemi geliştirileceğini bildirdi.

Bakan Uraloğlu, proje kapsamında Karabük Üniversitesi Eskipazar Meslek Yüksekokulu bünyesinde fiziksel makinist kabini, kabin içi kontrol sistemleri, görsel sürüş simülasyon yazılımı, eğitmen kontrol ve izleme arayüzü, yapay zeka destekli performans değerlendirme modülü ve eğitim senaryolarından oluşan bütünleşik bir eğitim platformu kurulacağını söyledi.

Gerçek kabinde eğitim imkanı

SİMURAY-KBÜ sayesinde öğrencilerin gerçek tren sürüşüne yakın bir ortamda eğitim alacağını belirten Uraloğlu, 'SİMURAY-KBÜ ile makinist adaylarımız gerçek sürüş şartlarını eğitim sürecinde deneyimleyebilecek. Hız kontrolü, frenleme, sinyal takibi, istasyon yaklaşımı, duruş hassasiyeti, acil durum yönetimi ve operasyonel karar verme süreçleri laboratuvar ortamında uygulamalı olarak öğrenecek' dedi.

Projede PLC ve mikrodenetleyici tabanlı kontrol altyapısı ile simülasyon yazılımı arasında gerçek zamanlı veri iletişimi kurulacağını belirten Uraloğlu, fiziksel kumandalar üzerinden verilen komutların doğrudan simülasyon ortamına aktarılacağını ifade etti.

Bu sayede hızlanma, yavaşlama, frenleme, sinyal takibi ve istasyon yaklaşımı gibi sürüş davranışlarının etkileşimli şekilde uygulanabileceğini kaydeden Uraloğlu, öğrencilerin mezun olmadan önce gerçek işletme şartlarına yakın bir eğitim sürecinden geçeceğini söyledi.

Yapay zeka performansı ölçecek

Proje kapsamında geliştirilecek yapay zeka destekli değerlendirme sistemi ile öğrencilerin sürüş performanslarının analiz edileceğini belirten Uraloğlu, eğitim sürecinin daha verimli ve ölçülebilir hale geleceğini ifade etti.

Raylı sistemler laboratuvarı kurulacak

Karabük Üniversitesi bünyesinde kurulacak Raylı Sistem Teknolojileri ve Sürüş Simülasyonu Laboratuvarı'nın sürüş eğitiminin yanı sıra insan-makine etkileşimi, sinyalizasyon farkındalığı, araç içi sistemler ve yolcu güvenliği alanlarında da uygulamalı eğitim imkanı sunacağını kaydeden Uraloğlu, projenin raylı sistemler alanındaki eğitim ve araştırma kapasitesini güçlendireceğini belirtti.

UDHAM desteğiyle hayata geçecek

Uraloğlu, SİMURAY-KBÜ Projesi'nin UDHAM tarafından yürütülen ve toplam 500 milyon lira bütçeye sahip Raylı Sistem Teknolojileri Çağrı Programı kapsamında desteklenmeye hak kazanan 29 proje arasında yer aldığını belirterek, programla raylı sistemlerde yerli ve milli teknolojilerin geliştirilmesini, Ar-Ge kapasitesinin artırılmasını ve sektörün uluslararası rekabet gücünün güçlendirilmesini hedeflediklerini söyledi.

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi tarafından yürütülen ve uluslararası bilimsel yayın platformu Nature Group Scientific Reporst'da yayımlanan araştırma, yapay zeka influencerlar ile gerçek insan influencerları karşılaştıran literatürdeki ilk matematiksel çalışma olma özelliğini taşıyor. Araştırmada, insan influencerlar yapay zekâ influencerların ürettiği içerikleri etkililik açısından 17 farklı kriter üzerinden değerlendirdi. Elde edilen veriler, farklı analiz yöntemleriyle doğrulanırken, daha sonra yapay zeka influencerların paylaşımları belirlenen kriterler doğrultusunda ayrıntılı olarak incelendi. Konuya ilişkin açıklamalarda bulunan Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Medya ve İletişim Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Sefer Darıcı, yapay zeka influencerların en zayıf olduğu alanların duygu aktarımı olduğunu söyleyerek, 'Araştırmanın sonuçlarına göre yapay zekâ influencerların en zayıf olduğu alanların duygu aktarımı, empati kurabilme, insanlarla etkileşim biçimi, beden dili kullanımı ve fiziksel çevreyle doğal iletişim kurabilme gibi insana özgü sosyal beceriler olduğu belirlendi. Özellikle sosyal, politik ve sağlık iletişimi gibi duygu ve güven gerektiren içeriklerde yapay zekâ influencerların gerçek insan influencerlara göre daha düşük puan aldığı tespit edildi' dedi.

'Başarılı olduğu alanlar var'

Darıcı trend konuları bulmada yapay zeka influencerlarının daha iyi olduğunu belirterek, 'Buna rağmen yapay zeka influencerların trend konuları belirleme, SEO uyumlu içerik hazırlama, animasyon ve görsel efektleri etkili kullanma gibi veri odaklı alanlarda insan influencerlara göre daha başarılı olduğu ortaya çıktı' diye konuştu.

Matematiksel veriler ışığında karşılaştıran ilk çalışmalardan biri

Sefer Darıcı, araştırmanın yapay zekâ influencerlar ile gerçek insan influencerları matematiksel veriler ışığında karşılaştıran ilk çalışmalardan biri olduğunu belirterek, yapay zekânın veri odaklı alanlarda güçlü olmasına rağmen insanın sahip olduğu duygu, empati ve doğal iletişim becerilerinin halen en önemli farkı oluşturduğunu söyledi

'Yapay zeka influencerları duygusal olarak daha zayıf'

Sefer Darıcı, insan influencerlar ile yapay zeka influencerların 17 kriterde değerlendirildiğini söyleyerek, 'Araştırmamız Nature Scientific Reporst'da yayınlandı. Bu araştırmamız yapay zeka influencerları, gerçek insan influencerlar gözünden değerlendiren, buna ilişkin kriterleri oluşturan ve bunu matematiksel olarak ispatlayan literatürde ki ilk çalışma olma özelliğini gösteriyor. Çalışma da insan influencerlar, yapay zeka influencerların herhangi bir içeriği etkililik açısından 17 kriterde değerlendirdiler. Bu kriterler meyanında farklı analiz yöntemleri kullanılarak bu kriterlerin doğruluğu sağlandı. Ardından yapay zeka influencerların paylaşımlarını bu kriterler doğrultusunda irdeledik. Ortaya çıkan en önemli nokta duygusal olarak insana ilişkin özellikler konusunda yapay zeka influencerların en eksik olduğu noktalar olduğuydu. Duyguyu aktarabilme, diğer insanlarla etkileşim kurma biçimleri, beden dili ve ya içeriklerinde ki farklı fiziksel nesnelerle iletişim kurma biçimleri olarak ön plana çıkan unsurlar vardı. Bu noktada yapay zeka influencerların oldukça zayıf olduğu ortaya çıktı. İnsan influencerlara nazaran yapay zeka influencerlar toplumlar olarak sosyal olan konularda ve ya insana ait özellikleri aktarabilmede empati, duyguyu ifade edebilme ve duyguyu aktarabilme gibi bir çok farklı özellikte çok daha düşük puan aldılar. Ancak yapay zeka influencerların, İnsan influencerlardan çok daha fazla öne çıktığı, yani trend olan konuları belirleyebilme, SEO uyumlu metinler yazabilme, animasyonlar ve diğer efektleri oluşturabilme, doğru kullanabilme noktalarında çok daha etkili oldukları ortaya çıktı' dedi.

'Zaman gösterecek'

Darıcı, yapay zeka influencerların insan influencerların yerini almayacağını ifade ederek, 'Yani veri odaklı olan noktalarda yapay zeka influencerlar daha ön planda. Ancak sosyal bir konuda bir duyguyu, politik konuda bir içeriği, sağlık iletişimi ile alakalı bir konuyu aktarabilmede ve buna benzer içeriklerde çok daha düşük puan aldılar ve zayıf oldukları ortaya çıktı. İnsanın uzun yıllara varan tekabülü ve bunu diğer insanlara duygusuyla, mimikleriyle, beden diliyle aktarabilmesi sosyal ortamın içinde çok daha fazla insanın insana aktarabilme doğal yeteneği burada ön plana çıkıyor. İlerleyen aşamada yapay zeka influencerlar, insan influencerların yerini alacak mı diye düşünürsek sorunun cevabı hayır olur. Ancak hibrit bir çalışma şeklinin, iş bölümünün söz konusu olacağını söylemek daha doğru. İlerleyen süreçte özellikle biz bu çalışmadaki duygusal boşluk olarak nitelendirdiğimiz duyguyu aktarabilme yeteneğinde ki yapay zeka influencerların eksikliğini tamamlayabilecek mi, bunu da zaman gösterecek' diye konuştu.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır, resmi sosyal medya hesabından 6'ncı Arktik (Kuzey Kutbu ve çevresi) Bilimsel Araştırma Seferinin başladığını açıkladı. Kacır, Cumhurbaşkanlığının himayelerinde, TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü koordinasyonunda gerçekleştirilen kutup bilim seferlerinin aralıksız sürdüğünü belirtti.

Bu yıl 10'uncusu başarıyla tamamlanan Ulusal Antarktika Bilim Seferi'nin ardından 6'ncı Arktik Bilimsel Araştırma Seferi'nin başladığını ifade eden Kacır, bilim heyetinin küresel iklim değişikliğinin etkilerini yerinde incelemek ve kritik araştırmalar yürütmek üzere yola çıktığını kaydetti.

'Sefer kapsamında toplam 12 farklı bilimsel proje ve çalışma hayata geçirilecek'

Kacır, paylaşımında şu ifadelere yer verdi:

'Küresel iklim değişikliğinin etkilerini yerinde incelemek ve kritik araştırmalara imza atmak üzere yola çıkan bilim heyetimizde 3 yabancı araştırmacı ile TÜBİTAK İklim Değişikliği Araştırma Projeleri Yarışması'nda dereceye giren 3 lise öğrencimiz de yer alıyor. Sefer kapsamında oşinografi, biyoloji, kimya, atmosfer çalışmaları, meteoroloji, jeodezi ve uydu sistemleri alanlarında toplam 12 farklı bilimsel proje ve çalışma hayata geçirilecek. Bilim heyeti, planlanan sefer rotası boyunca belirli koordinatlar ve farklı derinliklerden CTD profilleri, su ve sediment (deniz tabanı çökeli) örnekleri toplayarak Arktik Okyanusu'ndaki sıcaklık, tuzluluk dağılımları ile mikroplastik varlığını tespit edecek. Ayrıca sefer boyunca Arktik bölgesindeki atmosfer dinamikleri izlenecek ve jeodezik GNSS gözlemleri gerçekleştirilecek.'

Kutup ekosisteminde çok disiplinli 12 proje

Prof. Dr. Burcu Özsoy'un Sefer Koordinatörlüğünü, Y. Müh. Kpt. Doğaç Baybars Işıler'in ise Sefer Liderliğini üstlendiği TASE VI ekibi, 3 kadın ve 9 erkek olmak üzere toplam 12 araştırmacıdan oluşuyor. Sefer kapsamında oşinografi, biyoloji, kimya, atmosfer çalışmaları, meteoroloji, jeodezi ve uydu sistemleri alanlarında toplam 12 farklı bilimsel proje ve çalışma hayata geçirilecek.

Bilim heyeti, planlanan sefer rotası boyunca belirli koordinatlar ve farklı derinliklerden CTD profilleri, su ve sediment (deniz tabanı çökeli) örnekleri toplayarak Arktik Okyanusu'ndaki sıcaklık, tuzluluk dağılımları ile mikroplastik varlığını tespit edecek. Ayrıca sefer boyunca Arktik bölgesindeki atmosfer dinamikleri izlenecek ve jeodezik GNSS gözlemleri gerçekleştirilecek.

Uluslararası iş birlikleri ve geleceğin bilim insanları aynı gemide

Türkiye'nin küresel bilimsel potansiyelini gözler önüne seren seferde, kamu faydası gözetilerek uluslararası ve kurumlar arası güçlü ortaklıklar da kuruldu. Sefer ekibi bünyesinde Türkiye'den 2 kamu kurumu, 5 üniversite ve 2 lise temsil edilirken; ikili iş birlikleri kapsamında Arjantin, Bulgaristan ve Uruguay Antarktika enstitülerinden toplam 3 yabancı araştırmacı da Türk bilim heyetiyle birlikte çalışmalarını yürütecek.

Seferin en heyecan verici odaklarından birini ise geleceğin bilim insanları oluşturuyor. TÜBİTAK 2204-D Lise Öğrencileri İklim Değişikliği Araştırma Projeleri Yarışması'nda alan birincisi olanlar arasından mülakatla seçilen 2 farklı projeden 3 lise öğrencisi Muhammed Emin Bozkurt, Kadir Asrın Sarı ve Barkın Özsoy da ekibe dahil edildi. Bu başarılı gençler, iklim değişikliği üzerine geliştirdikleri projelerini Arktik ortamında doğrudan test etme fırsatı yakalayacak.

Teknolojinin her geçen gün gelişmesiyle birlikte hem bilgisayarların hem de donanımsal parçaların yeni modelleri piyasaya sürülüyor. Güncel oyun ve yazılımları çalıştırabilmek için birçok kullanıcı yeni donanımları tercih ederken, eski cihazlar da kullanım alışkanlıklarına göre ihtiyaç karşılayabiliyor. Kullanıcıların bilmeden hurda olarak görüp bir köşeye attığı cihazlar, bazı bilgisayarcılar tarafından kapsamlı bir bakım işlemiyle yenilenerek tekrar piyasaya sürülüyor. 'Yenilenmiş Bilgisayar' etiketiyle çok daha ucuz fiyatlara satılan cihazlar, özellikle bazı ofis ortamlarında ve endüstriyel firmalarda iş görmeye devam ediyor.

'Bazı cihazları hurda sanıyorlar, çöp olarak görüyorlar ama öyle değil '

Kamu kuruluşları, fabrikalar ve büyük işletmeler gibi yerlerden toplu alınıp yenilenen bilgisayarların çok daha uygun fiyatlara satılabildiğini anlatan esnaf İsmail Demirkapı, 'Sistemlerin kullanım alışkanlıklarına göre yerini bulmasını tavsiye ediyoruz. Mesela bir öğrenci hem oyun oynayıp hem de 3D tasarım yapıyorsa, onun sıfır cihaz almasını öneriyoruz. Öğrenciden çıkan bilgisayar 5-6 sene sonra demode olmaya başlarken, aslında o malzemenin 4-5 sene daha ömrü oluyor. Bu da bir ofis ortamında veya endüstriyel firmalarda iş görebiliyor. O cihaz, ofis işleri için çok büyük bir makine, insanlar bunun farkında değiller. Bu tür cihazların biz boşa çıkmamasını istiyoruz. Mesela tuşlu telefonlar da hala birileriyle konuşmaya ve SMS göndermeye yarıyor. Bazı cihazları hurda sanıyorlar, çöp olarak görüyorlar ama öyle değil, onlar hala kullanılabilir. Kullanıcılardan bu gibi durumlarda bilişim sektöründeki firmalara sormalarını öneriyoruz' dedi.

'Bakım yapıyoruz, ihtiyaç varsa parçaları değiştiriyoruz'

Cihazlara ne gibi işlemler yapıldığını da anlatan Demirkapı, sözlerini şöyle sürdürdü:

'Bu cihazlar bizim elimize geçtiği zaman A'dan Z'ye her şeyi elden geçiriyoruz. Cihazın kullanımı ömrünü kontrol edip, bakımlarını yapıyoruz ve ihtiyaç varsa parçaları değiştiriyoruz. Yenilenmiş cihazları en azından 3-5 sene daha kullanılabilecek hale getirmeye çalışıyoruz.'

Bakan Uraloğlu, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından hazırlanan 2026 yılının ilk çeyreğine ait Türkiye Elektronik Haberleşme Sektörü Üç Aylık Pazar Verileri Raporu'nu değerlendirdi.

'Toplam yatırım tutarı 2026 yılının ilk çeyreğinde 263 milyar liraya ulaştı'

2026 yılının Ocak-Mart dönemine ilişkin genel pazar verilerini paylaşan Bakan Uraloğlu, elektronik haberleşme sektöründe faaliyet gösteren işletmeci sayısının 416'ya, bu işletmecilere verilen yetkilendirme sayısının ise 782'ye ulaştığını kaydetti.

Uraloğlu, elektronik haberleşme sektöründeki şirketlerin yatırımlarına ilişkin yaptığı açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

'16 Ekim 2025 tarihinde gerçekleştirdiğimiz 5G Hizmetine İlişkin Yetkilendirme İhalesi'nin ardından 1 Nisan'da ülke genelinde hizmete sunulan 5G, üç ay gibi kısa bir sürede 43 milyonun üzerinde aboneye ulaşırken bu hızlı yaygınlaşmayı destekleyen yatırımlar da hız kesmeden devam etti. 5G'nin sunduğu yüksek hız, düşük gecikme ve artan veri kapasitesi ihtiyaçları doğrultusunda işletmeciler hem mobil şebekelerini hem de fiber altyapılarını güçlendirmeye yönelik yatırımlarını artırdı. 5G ihalesinde oluşan bedelleri yatırım hesaplamalarına dâhil ettiğimizde, yüksek kapasiteli iletişim için mobil iletişim yatırımları başta olmak üzere elektronik haberleşme sektöründeki şirketlerin toplam yatırım tutarı 2026 yılının ilk çeyreğinde 263 milyar liraya ulaştı. Böylece söz konusu yatırım miktarı, 2025 yılının ilk çeyreğine göre yüzde bin 300 artış gösterdi.'

'Mobil ve sabit hatlardan yaklaşık 73,1 milyar dakika konuşma gerçekleştirildi'

2026 yılının birinci çeyreğinde sabit telefon abone sayısının 8,3 milyon, gerçek kişi mobil abone sayısının yaklaşık 86 milyon, makineden makineye iletişim (M2M) abone sayısının ise 12,3 milyon olduğunu belirten Bakan Uraloğlu, '2026 yılının ilk çeyreğinde mobil şebekelerdeki toplam trafik miktarı yaklaşık 71,8 milyar dakika, sabit şebekelerdeki trafik miktarı ise 1,3 milyar dakika olarak gerçekleşti. Böylece mobil ve sabit hatlarda toplam 73,1 milyar dakikayı aşan görüşme gerçekleştirildi' ifadelerini kullandı.

Türkiye, Avrupa ülkelerine kıyasla en fazla görüşme yapan ülke oldu

Toplam mobil abonelerin yaklaşık yüzde 78'inin bireysel, yüzde 22'sinin ise kurumsal abonelerden oluştuğunu ifade eden Bakan Uraloğlu, '2026 yılı birinci çeyreğinde, 439 dakikalık ortalama aylık mobil kullanım süresi ile Türkiye, önceki dönemde olduğu gibi incelenebilen Avrupa ülkeleri arasında ilk sırada yer aldı' dedi.

Bakan Uraloğlu, söz konusu dönemde yaklaşık 3,5 milyon mobil abonenin numarasını taşıdığını ifade ederek '31 Mart 2026 tarihine kadar taşınan mobil numara sayısı toplamda yaklaşık 211,3 milyon oldu' açıklamasında bulundu.

Fiber uzunluk yüzde 12,8 arttı

2026 yılı birinci çeyreği itibarıyla genişbant internet abone sayısının 21,2 milyonunun sabit abone, 78,3 milyonunun mobil abone olduğunu kaydeden Bakan Uraloğlu, sözlerine şu şekilde devam etti:

'Toplam 99,5 milyon genişbant internet abone sayısına ulaştık, internet abone sayısı geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 2,1 artarken en yüksek artış yüzde 29,2'lik bir oranla 'Eve Kadar Fiber' abone sayısında gerçekleşti. Fiber altyapı açısından ise 2025 yılının ilk çeyreğinde 618 bin kilometre olan fiber uzunluğu 2026'nın ilk çeyreğinde yüzde 12,8'lik artışla 697 bin kilometreye ulaştı. Böylece fiber ağımız, Dünya'nın çevresini 17 kez dolaşacak uzunluğa erişti.'

Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından yürütülen SSB Kuantum Programı kapsamında Türkiye'nin kuantum teknolojileri alanındaki yol haritası ve stratejik vizyonu, düzenlenen toplantıyla paylaşıldı. Savunma Sanayii Başkanlığındaki programa Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Erol Özvar, ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol, HAVELSAN Genel Müdürü Mehmet Akif Nacar, ROKETSAN Genel Müdürü Murat İkinci, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı temsilcileri, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) mensupları, akademisyenler ve çok sayıda davetli katıldı. Ar-Ge ve Teknoloji Yönetimi Daire Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen SSB Kuantum Programı tanıtım sunumunun ardından Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret A.Ş. (STM), Türkiye Kuantum Platformu hakkında bilgi verdi.

'SSB Kuantum Programı ile savunma sanayiimizin geleceğine dair güçlü bir vizyon ortaya koyuyoruz'

Savunma Sanayi Başkanı Haluk Görgün, yaptığı konuşmada, 'SSB Kuantum Programı ile savunma sanayiimizin geleceğine, ülkemizin teknolojik bağımsızlığına ve önümüzdeki dönemin güvenlik mimarisine dair güçlü bir vizyon ortaya koyuyoruz. Yapılan sunumlar, kuantum teknolojilerinin teorik bir bilim alanının ötesine geçerek stratejik bir kabiliyet alanına dönüştüğünü açık biçimde gösterdi' dedi.

Görgün, hesaplama, algılama ve haberleşmede ortaya çıkan yeni nesil kuantum kabiliyetlerinin savunma teknolojilerinin geleceğini şekillendirdiğini ifade etti.

'Dünyada yeni bir teknoloji yarışının içindeyiz'

Kuantum teknolojilerinin kriptolojiden optimizasyona, veri analizinden simülasyona, sinyal bağımsız navigasyondan hassas sensör teknolojilerine kadar geniş bir yelpazede stratejik kabiliyetler sunduğunun altını çizen Görgün, 'Bu bağlamda dünyada yeni bir teknoloji yarışının içindeyiz. Geriden başladığımız çalışma alanlarında ortaya koyduğumuz yenilikçi yaklaşımlar, detayı farklı perspektiflerle değerlendirme ve çözüm odaklı araştırma, geliştirme ve yönlendirme süreçlerinde savunma sanayiinde ortaya koyduğumuz başarılar, ürünlerimizin uluslararası alanda tercih edilebilir olmasıyla somut bir şekilde ifade ediliyor. Biz hangi alan, teknoloji, araştırılması geliştirmesi gereken konu olursa olsun o konuyla ilgili dünyanın yaptığı, uyguladığı sistematik yaklaşımları ve bir takım geçmişte bizden önce başlayıp yol kat ettiği unsurları tekrar ederek onların önüne geçemeyeceğimizi hep beraber kabul etmek zorundayız. Farklı stratejiler, yol haritaları, yaklaşımlarla kendi önceliklerimizi gözeterek, insan kıymetimizi, yeteneklerimizi geliştirerek ve yatırımlarımızı buna göre yönlendirerek yapmak zorundayız' ifadelerini kullandı.

Görgün, Türkiye'nin son 23 yılda savunma sanayiinde büyük bir dönüşüm gerçekleştirdiğini, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın vizyonuyla geçmişte erişilemez görülen kabiliyetlerin milli projelere dönüştüğünü ve dışa bağımlılığın yerini yerli üretim gücünün aldığını belirtti. Türkiye'nin bugün dünyada ilgiyle takip edilen platform ve sistemler geliştirdiğini ifade eden Görgün, kazanılan mühendislik birikimi ve özgüvenle yeni nesil teknolojilere yatırım yaparak, milli güvenliği güçlendirmeye devam ettiklerini kaydetti.

'Hedefimiz Türkiye'yi kuantum teknolojilerinde iddia sahibi, yön verici ülkeler arasına taşımaktır'

Yalnızca ayakta kalmaya çalışmanın asla bir strateji olmadığını vurgulayan Görgün, 'Biz özgün ürünleri geliştirmek, bu özgün ürünleri ve kritik kabiliyetleri belirleyici aktörler olmak zorundayız. İnsan kıymetimizi, bugünün ve gelecekte ihtiyaç duyulacak yetenek setini de iyi belirleyip Milli Yetkinlik Hamlesi adını verdiğimiz bir programı Cumhurbaşkanımızın onayıyla başlattık. 34 yaş ortalamasıyla dünyada gelişmiş ülkelerdeki yaş ortalamasından en 20 yıl daha genç olduğumuzu ifade ederken bizlerle birlikte çalışacak ülkelere şu mesajı veriyoruz; 'Bakın bugün bu altyapıyla, insan kıymetiyle başarabildiklerimiz bunlar. Bu genç insanların önünde en 25 sene daha var. Dolayısıyla ortaklığa girdiğinizde masaya oturduğunuzda Türkiye'yle beraber, bu insanlarla beraber bir 25 yılı güvence altına almış olacaksınız'. Bu çok ikna edici bir kavram' dedi.

'Türkiye, savunma sanayii ihracatı yapan ülkeler arasında 11'inci sırada'

Görgün, sözlerini şöyle sürdürdü:

'Ülkemize değer katacak, üretecek, güvenlik güçlerimizi üstün kılacak, caydırıcı unsurları hızlı bir şekilde sahip olunmasının tesis edilmesine katkı sağlayacak, ekonomik bağımsızlığımıza katkı sağlayacak çalışmalarda yer almak isteyen her paydaşla sonuna kadar beraber çalışma yönünde adım atar ve yaklaşırız. Yapacak çok işimiz, geliştirecek çok sistemimiz var. Türkiye, savunma sanayii ihracatı yapan ülkeler arasında 11'inci sırada. Hem teknolojinin çok hızlı ilerlemesi hem geliştirdiğimiz sistemlerin üstüne katabileceğimiz tüm unsurları hızlıca üretmek üzere ihtiyaç duyulan sistemleri ve alt sistemlerin neler olduğunu çok iyi biliyoruz. Herkesten daha hızlı yerine koyabilmeli ve herkesten daha ucuz, hızlı temin süreçlerini yönetebilmek zorundayız.'

YÖK Başkanı Erol Özvar ise, imzalanan protokolün kuantum hesaplama, kuantum algılama ve kuantum haberleşme alanlarında nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesini, eğitim programlarının geliştirilmesini ve araştırma kapasitesinin güçlendirilmesini hedeflediğini ifade etti.

'Üniversitelerimizin ülkemizin kalkınma hedeflerine daha fazla katkı sunmalarını desteklemekteyiz'

Savunma sanayiinde tam bağımsızlığa ulaşmak için mevcut teknolojilerin de ötesine geçilmesi ve geleceğin kritik teknolojilerinin geliştirilmesi gerektiğini belirten Özvar, 'Günümüzde teknolojik üstünlük; yapay zeka, siber güvenlik, yarı iletken teknolojiler, ileri malzemeler ve kuantum teknolojileri gibi farklı alanlarda elde edilen bilgi, kapasite ve yetkinliklerle şekillenmektedir. Bu nedenle savunma sanayinin sanayiinin geleceğiyle üniversitelerimizin araştırma kapasitesi arasında doğrudan ve güçlü bir ilişki kurulması hayati önemdedir. Bu noktada üniversitelerimizin rolü son derecede kritiktir. Savunma sanayinin ihtiyaç duyduğu bilgi, teknoloji ve insan kaynağının sürdürülebilir biçimde geliştirilmesi ancak güçlü bir üniversite-sektör iş birliğiyle mümkün olabilir. Akademik bilgiyle uygulama tecrübesinin bir araya gelmesi araştırmaların ürüne dönüşmesi projelerin teknolojiye dönüşmesi ve nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi bakımından fevkalade mühim bir konudur. Yüksek Öğretim Kurulu olarak bu stratejik alanlara büyük önem atlatmaktayız. Üniversitelerimizin ülkemizin kalkınma hedeflerine ve kritik teknoloji alanlarına daha fazla katkı sunmalarını desteklemekteyiz' açıklamasında bulundu.

Açılış konuşmalarının ardından 'SSB Kuantum Algoritma Yarışması', 'Süper İletken Kuantum İşlemci Birimi (QPU) Geliştirmesi Projesi', Navigasyon Amaçlı ve Denizaltı Tespiti için Kuantum Manyetometre Kullanımı ve Gösterimi (KERTERİZ) Projesi', 'Savunma Sanayii Kuantum Teknolojileri Stratejik Yetkinlik Geliştirme İş Birliği Protokolü' imzalanarak, toplu fotoğraf çekimi gerçekleşti.

11 üniversite kuantum ekosistemine katkı sunacak

Protokole dahil edilen üniversiteler, kuantum teknolojileri ve ilgili alanlarda araştırma kapasitesine sahip kurumlar arasından seçildi. Bu kapsamda Ankara Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, Gebze Teknik Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Koç Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Özyeğin Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi ve TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi'nin Türkiye'nin kuantum ekosisteminin gelişimine katkı sunması hedefleniyor.

OGM, resmi sosyal medya hesabından Adana'nın Sarıçam ilçesinde meydana gelen yangında, yenilikçi dron sisteminin başarıyla kullanıldığını açıkladı. Müdürlük, özellikle henüz büyüme evresine geçmemiş, başlangıç aşamasındaki yangınlarda müdahaleyi kolaylaştıracak bu sistemin; zorlu arazi şartlarında kara ekiplerine destek sağlayacağını, ulaşılması güç noktalara kısa sürede erişebileceğini bildirdi.

Aynı zamanda yenilikçi dron sisteminin; yangının ilerleme istikametinde köpük ve retardant uygulanarak yayılımın yavaşlatılabileceği, müdahale kapasitesini ve personel güvenliğini de önemli ölçüde artıracağı belirtildi.

Öte yandan Müdürlük tarafından yapılan açıklamada; teknolojik yetkinliklerin nitelikli insan kaynağıyla birleştiği, Yeşil Vatan savunmasında inovatif çözümlerle ormanların korunmaya devam edileceği ifade edildi.

Kara Şahin Gücün Kaynağı'nda adıyla düzenlenen etkinlik kapsamında TEI çalışanları, üretiminde emek verdikleri motorların güç verdiği helikopterlere gökyüzünde tanıklık etti. Etkinlikte yerli Kara Şahin T70, TEI Eskişehir Yerleşkesi üzerinde selamlama uçuşu gerçekleştirerek TEI çalışanlarını selamladı.

Türkiye'nin ilk yerli üretim helikopter motoru: T700-TEI-701D

T70 Genel Maksat Helikopteri'ne güç veren T700-TEI-701D, Türkiye'de yerli olarak üretilen ilk helikopter motoru olma özelliği taşıyor. 2018 yılından bu yana TEI'nin Eskişehir tesislerinde üretilen 2.000 beygir gücündeki turboşaft motor, Türk Genel Maksat Helikopter Programı kapsamında, ana yüklenici TUSAŞ tarafından üretilen T70 helikopterlerinde kullanılıyor. Program, Jandarma Genel Komutanlığı dâhil olmak üzere 6 farklı kullanıcının ihtiyaçlarını ortak bir konfigürasyonda karşılıyor.

TEI, 100'üncü T700-TEI-701D motorunu 2025'te tamamlamıştı

TEI, program kapsamında ilk T700-TEI-701D motorunu 2018 yılında üretmesinin ardından, 100'üncü motorun üretimini 2025 yılı içinde tamamlamıştı.

Türkiye'nin envanterindeki T700-TEI-701D motorlarının bakım faaliyetlerini de gerçekleştiren TEI, OEM onaylı yetkili servis kabiliyetiyle bu alandaki yetkinliğini uluslararası pazara da taşıyor.

Kayseri 'de 30 yıldır cep telefonu teknik servis sektöründe çalışan Cemal Kalem, havaların ısınmasıyla beraber cep telefonlarını doğrudan güneş ışığında maruz bırakılmaması gerektiğini söyledi. Isınan telefonun buzdolabı veya derin dondurucuya koyulmaması gerektiğinin altını çizen Kalem, gece yastık altında veya yatak odasında bulunan cep telefonunun Wİ-Fİ 'sinin kapalı olması gerektiğini belirtti. Cep telefonları hakkında hem sağlık hem de bütçe açısından tavsiyelerde bulunan kalem, '30 yıldır cep telefonu sektöründe bulunuyorum. Cihazlarımızı doğrudan güneş ışığı alacak ortamlardan uzak tutmamız lazım. Araç içerisinde, özellikle torpido üzerinde, telefonlar bazen unutuluyor markete veya alışverişe gidiyorlar. Bu çok tehlikeli bir durum, araç içindeki ısı çok yüksek oluyor. Bu da telefonun ısınmasına ve bataryanın patlamasına sebep olabilir. Ayrıca bağ bahçe sezonu açıldı, yaşlı amcalarımız bağ bahçe sürerken, çalışırken telefonlarını bahçede güneş ışığına maruz kalacak şekilde unutuyorlar. Bu da sıvı teması ve güneş ışığı ile birlikte telefonlarda ciddi onarılmaz hasarlara yol açıyor. Aşırı kalın kılıflardan da yaz döneminde özellikle uzak durmamız lazım. Cihaz ısıyı dışarı atamadığı için bu da tehlikeli bir durum arz ediyor. Şarj ederken de mümkün olduğu kadar serin ortamlarda telefonumuzu şarj etmeye önem göstermemiz lazım. Çocuklarımızda yaz tatili geldiği için aşırı ısı üreten, telefonun ısınmasına neden olacak çok yüksek GB oyunlardan da uzak dururlarsa bu da telefonun ısınmasını engel olacaktır. Isınan telefonu buzdolabı veya derin dondurucu gibi materyallere koymamamız lazım. Bu tür konumlarda cihazımızı kapatıp kılıfından çıkarıp serin ve hava alan bir ortamda bekletirsek cihaz kendi kendine soğuyacak ve bir tehlike arz etmeyecektir' şeklinde konuştu.

Gece yatarken cep telefonlarının yastık altına konulmamasının da altını çizen Kalem, 'Telefonun özellikle 5G teknolojisi ile birlikte radyasyon yayması beyinde 'sis' dediğimiz olaya yol açıyor. Bu da unutkanlık, gün içinde yorgunluk gibi sorunlara yol açıyor. Yastığın altına koymamamız ve özellikle yatak odası gibi ortamlarda da telefon Wi-Fi açık şekilde bırakılmamasını tavsiye ediyorum' ifadelerini kullandı.

Tatile gidilecek yerlerin internet sitelerinin ve gerçekliğinin kontrol edilmesi gerektiğini söyleyen Hakan Topuzoğlu, 'Kurban Bayramı'yla birlikte 9 günlük tatil de geldi. Tabi ki tatil hepimizin iple çektiği günler olsa da sadece bizim değil başkalarının da takip ettiği günler haline gelmiş durumda. Siber tehlikeler de özellikle son dönemde çok fazla çağrılır durumda. Bu nasıl oluyor dersek özellikle bir tatil rezervasyonu yaparken, eğer tatil rezervasyonu yaptığımız sitenin TÜRSAB üyesi olup olmadığı ya da böyle bir yerin gerçekten var olmadığını incelemezsek, telefonla teyit etmezsek bunun gerçek bir rezervasyon olup olmadığını anlamazsak gittiğimiz zaman çok büyük hayal kırıklığı yaşayabiliyoruz. Aynı şekilde bu dönemlerde sahte siteler de çok fazla kuruluyor. Benzer adreslerle kurulan sitelerden rezervasyon ve ödeme alınıyor ancak ne yazık ki bu hizmetler sağlanmıyor ve siz burada hakkınızı alıncaya kadar da hem tatil düşünceniz zehir olmuş oluyor hem de çok ciddi bir maddi kayıp elde ediyorsunuz. Diyelim ki biz bunları yaptık, güzel bir şekilde rezervasyonu sağladık ve tatilimiz başladı. Tabii ki orada da yine birtakım tehlikeler bizi beklemesin diye bazı konulara dikkat etmemiz gerekiyor' dedi.

Topuzoğlu, tatilde paylaşılan fotoğrafların özellikle hırsızlara da davetiye çıkarabileceğini söyleyerek, 'Tehlikeler nedir dersek de gittiğimiz yerde ortak WiFi ağına bağlandıysak tabi ki bu WiFi üzerinden kişisel veri gerektiren bankacılık gibi e-devlet gibi uygulamalara girmememiz çok önemli. Aynı zamanda bizim orada tatildeyiz diye fotoğraf paylaşmamız ya da nerede olduğumuzu belirtmemiz de bir takım hırsızlara da davetiye çıkarmak gibi oluyor. Çünkü sizin tatilde olduğunuzu takip eden kişiler de o dönemde evinize girebilir ya da arabanıza zarar verebilir gibi durumlarla karşılaşabiliyorsunuz. Bu yüzden biraz daha tatili böyle sanal dünyadan arınmış bir şekilde daha sakin bir şekilde yaşamak orada fotoğraf çekerek ya da bu insanları davetiye çıkarmaktan uzak durmak da daha keyifli hale getirecektir diye düşünüyorum' ifadelerini kullandı.

Kayseri Merkez Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nde 7. Bilim Şenliği düzenlendi. Düzenlenen etkinlikte öğrenciler geliştirdikleri projeleri stantlarda sergiledi. Okul öğrencileri geliştirdikleri Kuzgun isimli İHA ve Kudret isimli insansız kara aracı ile yine kendi geliştirdikleri Yavuz-27 isimli elektronik tetikleme sistemi ile askeri saha operasyonlarında tam otonom olarak kolaylık sağlamayı hedefliyor.

Projeleri ile ilgili bilgi veren Merkez Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Elektrik Elektronik Bölümü 11. sınıf öğrencisi Oğuzhan Tuna Denizhan, 'Geliştirmiş olduğumuz Kuzgun adlı insansız hava aracımız, operasyon bölgelerinde askeri sahalarda operasyon öncesinde kamikaze görevi ve çevre izleme görevine sahip Kudret adlı bir insansız kara aracı bırakabilmektedir. İnsansız kara aracımız operasyon bölgelerinde görüntü aktararak hem olması muhtemel bir tehlikeye karşı önlem alınmasını sağlıyor hem de aynı zamanda kamikaze görevlerini sorunsuz bir şekilde gerçekleştirebiliyor. Yavuz-27 adlı elektronik tetikleme sistemimiz var ve bunu da kendimiz geliştirdik. Elektronik tetikleme sistemimiz de operasyon bölgelerine bırakıldıktan sonra Kudret'in görevini sorunsuz bir hassasiyetle gerçekleştirmesine yardımcı oluyor. Yanıcı barut ve patlayıcı maddeleri tetiklememize yardımcı oluyor. GSM ve radyo frekansı kumandalarla beraber Yavuz-27'yi kontrol edebiliyoruz. Nihai amacımız projemizin ilerleyen süreçte envantere alınması. Ayrıca gençliğin de teknolojiye olan ilgi ve hassasiyetini de arttırmayı hedefliyoruz' dedi.

Elektrik Elektronik Öğretmeni ve TÜBİTAK 4006 Fuar Organizasyon Sorumlusu Mehmet Şahin ise, 'Bilim Şenliği'nde amacımız öğrencilerimizin öncelikle somut bilimsel projelere katkı sunması, içinde olması ve onu tanıtması. Bir şeyleri ortaya çıkarırken yaşanan prosesleri bizzat içinde olarak faaliyette bulunmalarıdır. Burada toplam 20 tane proje ve her projede de en az 2 öğrenci olarak toplamda 60'a yakın öğrenci var. Amacımız bilimine ve ülkesine sahip çıkacak şekilde bir takım yararlı faaliyetlerle çocukları haşır neşir etmek. Bilime yatkın hale getirmek' ifadelerini kullandı.

Son dönemde ikinci el telefon piyasasında popülerleşen 'yenilenmiş' cihazlar, hem bütçe dostu olmaları hem de ham madde tasarrufu sağlayarak doğayı korumaları nedeniyle tercih ediliyor. Ancak bu ilgiyi suistimal eden bazı kötü niyetli satıcılar, çok sayıda parçası değişmiş cihazları 'az işlem görmüş' gibi göstererek tüketiciyi yanıltabiliyordu.

Ticaret Bakanlığı, bu suistimallerin önüne geçmek amacıyla 8 Nisan itibarıyla Yenilenmiş Ürün Bilgi Sistemi'ni (YÜBİS) hayata geçirdi. Bu sistem sayesinde vatandaşlar, satın alacakları yenilenmiş telefonların hangi parçalarının değiştiğini ve yapılan tüm işlemleri resmi kayıtlar üzerinden şeffaf bir şekilde görebilecek.

Eskişehir'de uzun zamandır telefon tamiri ve satışını yapan Yiğit Aytekin, bu durumun hem kendileri hem de müşteriler için olumlu bir gelişme olduğunu belirtti.

'Vatandaşlar cihazlarda nelerin yenilendiği tamamen bir sistem tarafından takip edilecek'

Konu hakkında konuşan telefoncu Aytekin, 'Bu sistem bizi etkilemez. Zaten olması gereken bir sistemdi, zaten biz de bu sisteme göre ilerliyoruz. Yani bu sistem yeni çıktı ama biz bu sistem gibi çalışmaya çalışıyoruz. Ticaret Bakanlığı'nın istemiş olduğu ürünlerde, ikinci el ürünlerin tamamen bakanlık onaylı yenileme merkezlerinde yenilenmesi ve takibinin sağlanması amaçlanıyor. Bu YÜBİS sistemiyle beraber yenilenmiş cihazlarda, hangi parça yenilendi, ne zaman aktivasyon oldu, bunlar sağlanacak. Zaten yenilenmiş cihazlarda geçmişte de şu anki zamanda da bir yıl garanti mecburiyeti bakanlık tarafından var. İşte bu garanti kapsamında yenilenmiş cihazlarda nelerin yenilendiği tamamen bir sistem tarafından takip edilecek. Aynen öyle, 'yenilenmiş' diye yazamayacak. Direkt bakanlık onaylı yenileme merkezlerine inecek. Çünkü çok fazla derecede yenileme merkezi vardı ve bakanlık yenilenmiş cihazlara destek veriyordu' dedi.

'Merdiven altı yenileme merkezleri yüzünden devlet desteği kesilmişti'

Merdiven altı işletmeler sebebi ile yenilenmiş telefonlara verilen desteğin kesildiğini anlatan Yiğit Aytekin, 'Özellikle zincir marketlerde ciddi destekler, 'takas desteği' gibi destekler çıkmıştı. Bu desteklerin tamamı şu anda durduruldu. Zaten bu desteği devletimiz yenilenmiş cihaz alımı ve bu ürünlerin tekrardan ülkeye kazandırılması için veriyordu. Şu anda durdurulma sebebi, çok fazla derecede 'merdiven altı' yenileme merkezinin açılmasından kaynaklıydı. Şimdi içerideki çalışanlar da belirli belgelere sahip çalışanlar olacak. Aynı zamanda o işletme de yine bakanlığın onayladığı ve takip ettiği bir işletme olacak. Tabii ki cihazla alakalı anakart tamiri gördüyse anakart, batarya tamiri gördüyse batarya, kasa değiştiyse kasa, ekran değiştiyse ekran. Bunların hepsi detaylı bir şekilde cihazın tanımlanmış olduğu bir kimlik kartında yazacak. Kesinlikle. Zaten bu belgesi olmayan, bakanlığın onaylamadığı yerlerden yenilenmiş ürün almalarını biz zaten tavsiye etmiyoruz. Çünkü yenilenmiş ürünlerin geçmişinde neler yaşandı bilmiyoruz. Biraz önce bahsettiğimiz gibi, merdiven altı yenilenen yerlerde sadece 'ekranı değişmiş' gözüken ama her yeri değişmiş cihazlar çok fazla çıktı, bunu herkes yaşadı. Vatandaş mağduriyetinin önüne geçmek için yürürlüğe girmiş olacak bir sistem olacak yani' şeklinde konuştu.

5G teknolojisi ile yüksek hızlı interneti eşyaların da kullanabileceğini söyleyen Hakan Topuzoğlu, 'Aslında 5G'ye geçilmesiyle birlikte büyük bir heyecan oluştu ama tabii ki bu konuda da birçok konuda olduğu gibi yanlış bilgiler de verildi. 5G sadece internetin hızlı kullanılması ya da sadece videonun daha hızlı izlenmesi değil, IOT dediğimiz Internet Of Things, yani nesnelerin interneti alanında daha iyi çalışmalar yapılması için gerekli altyapının adı diyebiliriz. Aslında şöyle bu konuyu açabiliriz. Örnek veriyorum bir ameliyat yapılacak. Uzaktan robotlarla bir ameliyat yapmak istiyorsunuz. Burada daha hızlı internete ihtiyacınız var. Ya da bir şehrin, bir ülkenin trafiğini düzenleyeceksiniz. Burada daha hızlı internete ihtiyacınız var. Çünkü tüm cihazlar birbiriyle haberleşmeye başlıyor ve haliyle de daha hızlı haberleşmeye ihtiyaç oluyor. Öyle olduğu için de işte buralarda 5G'ye çok büyük ihtiyaç duyuyoruz. 5G hayatımızı kolaylaştırıcı bir unsur olarak aslında karşımıza çıkmış durumda. Dediğim gibi, artık sadece internet kullanıcısı deyince aklımıza insanlar gelmiyor, cihazlar da geliyor ve şu anda milyarlarca cihaz internete bağlanır durumda. Buna çamaşır makinesi, buzdolabı, televizyon, dediğim gibi aklınıza gelebilecek tüm o robotik cihazları sayabiliriz. Bu şekilde binlerce, milyonlarca, milyarlarca cihaz artık internete bağlı ve bunun da daha büyük hıza ihtiyacı var. Aynı şekilde bizim internetin akıcı olması gereken yerlerde örnek veriyorum, eskiden canlı yayın dediğimizde bile bir maç yapılırken golü biz herhalde 3-5 saniye ya da 10 saniye sonra görüyorduk. Orada bile canlı dediğimiz yayın canlı olmuyordu ama artık 5G teknolojisiyle ya da buna benzer yeni teknolojilerle artık canlı olarak ameliyat yapıldığı gibi canlı olarak da yine bu işlemleri takip edebiliyoruz' dedi.

Topuzoğlu, yüksek hızda internetle birlikte siber saldırıların da hızlı olacağını ve yüksek güvenlik önlemlerinin de alınması gerektiğini söyleyerek, 'Aslında tabii ki internette olduğu gibi çok ciddi bir şekilde manyetik alan oluşmakta. Bu manyetik alan da insan üzerinde hem fizyolojik hem sosyolojik, hatta psikolojik şekilde de etkiler bırakmakta. Bundan dolayı bizim teknolojiyi kullanırken daha dikkatli olmamız gerekiyor. Örnek veriyorum, çocuğumuzun eline tablet verip çekilmek yerine belki tableti bir noktaya koyup masadan izlemesini sağlamak gibi ya da belki de böyle bir alışkanlık edindik, telefon hep yastığımızın altında ya da yatarken dahi yanımızda. Bunu yapmayıp daha dikkatli olmamız, işte modemi evin içerisinde her an yaşadığımız bir alanda değil de biraz daha uç köşeye koymamız bile bir önlem olarak karşımıza çıkabilir. Bir de işin güvenlik boyutu var. Güvenlik anlamında da zafiyetler de daha çok artmış durumda. Hacker dediğimiz interneti ele geçiren ya da işte birtakım şifrelerinizi, serverlarınızı ele geçiren insanlar da şifre bulma işlemini ya da bu saldırıları daha hızlı yapabilecekleri için de buradaki güvenlik adımlarının daha güçlü hale getirilmesi ve güvenlik kurallarının, protokollerinin de artık bir kural haline gelmesi, bir standart haline gelmesi de gerekmekte. Hızlı internet yüksek güvenlik gerektirir diyebiliriz. Çünkü artık dediğim gibi daha fazla önlem alınması gereken, daha dikkatli olmamız gereken bir döneme de girmiş durumdayız' ifadelerini kullandı.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 17 Nisan 2025 tarihinde İstanbul Havalimanı'nda başlayan Eş Zamanlı Üçlü Bağımsız Pist Operasyonları (TRO) hakkında açıklamada bulundu. Bakan Uraloğlu, Türkiye'nin Üçlü Pist Operasyonu'nu Avrupa'da uygulayan ilk ülke olduğuna dikkati çekerek 'Üçlü Pist Operasyonlarının başarılı bir şekilde uygulanması, Avrupa havacılığı için dönüm noktası niteliğindedir. Devlet Hava Meydanları İşletmesi hava trafik kontrolörlerimizin disiplinini, yenilikçiliğini, ekip çalışmasını ve tüm proje ortaklarının koordineli çabasını yansıtmaktadır' açıklamasında bulundu.

'Uçuş mesafelerinde yüzde 21 iyileşme gerçekleşti'

Bakan Uraloğlu, Üçlü Pist Operasyonlarının İstanbul Havalimanı'nın genel kapasitesini artırmada önemli bir kilometre taşı olduğunu dile getirerek açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

'Operasyon, yoğun saatlerde trafiği yönetmede yüksek esneklik ve verimlilik sağladı. Bunun sonucu olarak 29 Kasım 2025'te bir saatte 78 iniş, 2 Temmuz 2025'te ise bir saatte 81 kalkışı başarıyla gerçekleştirerek rekorlara imza attık. 78 inişe ilişkin analizlerimizde ise iniş başına ortalama yaklaşık 40 deniz mili mesafe tasarrufu sağlandığını ve uçuş mesafelerinde yüzde 21 oranında iyileşme gerçekleştiğini tespit ettik.'

'Yıllık bazda 50 bin ton karbon salınımı önlendi'

Uraloğlu, söz konusu analizin operasyonel esnekliğin daha kısa rotalara ve İstanbul Terminal Kontrol Sahası'nda iyileştirilmiş trafik akışı yönetimine imkân tanıdığını ortaya koyduğunu dile getirdi.

Uraloğlu, tipik bir dar gövdeli uçak üzerinden yapılan hesaplamalara göre, yaklaşma aşamasında sağlanan yaklaşık 30 deniz mili mesafe kısalmasının uçuş başına ortalama 352 kilogram yakıt tasarrufu ve bin 112 kilogram karbondioksit emisyon azaltımı sağladığını belirterek, 'Bu kazanımlar yıllık bazda yaklaşık 50 bin ton karbon salımının önlenmesi anlamına geliyor. Bu da yaklaşık 2,2 milyon ağacın yıllık karbon tutma kapasitesine eşdeğer bir çevresel fayda demek' diye konuştu.

'Taksi sürelerini ciddi şekilde azalttık'

Uraloğlu, üçlü pist operasyonlarının yalnızca havadaki kazanımlarla sınırlı kalmadığını, yer hareketlerinde de önemli verimlilik sağladığını vurgulayarak, 'Uçakları kapılarına en yakın pistlere yönlendirerek taksi sürelerini ciddi şekilde azalttık. Yapılan analizler, iniş yapan uçaklarda taksi sürelerinin ortalama yüzde 10,2, kalkışlarda ise yüzde 2,8 oranında kısaldığını; buna bağlı olarak yakıt tüketiminde yüzde 6,6 ile yüzde 14,4 arasında düşüş sağlandığını gösteriyor' ifadelerini kullandı.

Bu iyileşmelerin doğrudan zamanında performans oranına (OTP) da yansıdığını ifade eden Uraloğlu, 2025 yılında İstanbul Havalimanı'nın yüzde 80,72 zamanında performans oranına ulaştığını, bu oranın yüzde 71,2 olan Avrupa ortalamasının oldukça üzerinde gerçekleştiğini vurguladı.

'Tasarruf edilen her deniz mili, havacılık hedeflerimize atılmış somut bir adım anlamına geliyor'

Uraloğlu, üçlü pist operasyonlarının İstanbul Havalimanı'nın 2053 net sıfır emisyon hedefi açısından önemli bir rol üstlendiğini aktararak, 'Hem havada katedilen mesafeyi hem de yerdeki taksi sürelerini azaltarak yalnızca kapasiteyi artırmakla kalmıyor, aynı zamanda karbon emisyonlarını da sistematik şekilde düşürüyoruz. Tasarruf edilen her deniz mili, sürdürülebilir havacılık hedeflerimize atılmış somut bir adım anlamına geliyor' şeklinde konuştu.

Günümüzde sohbet tabanlı yapay zeka uygulamalarının artmasıyla birlikte bireylerin bu sistemlerle kurduğu iletişim daha kişisel bir boyuta taşınıyor. Yapay zeka ile iletişim kuran kişilerin bu sistemleri zaman zaman bir insan gibi algılayarak daha detaylı ve özel bilgiler paylaştığı görülüyor. Bu durum literatürde 'anthropomorfize etme' olarak tanımlanırken, kullanıcıların yapay zekaya insana özgü özellikler atfetmesi anlamına geliyor. Paylaşılan içeriklerin kişisel ve mahrem bilgiler içermesi ise veri güvenliği açısından çeşitli riskleri beraberinde getiriyor.

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Medya ve İletişim Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Sefer Darıcı, yapay zeka ile kurulan iletişimde dikkatli olunması gerektiğini belirtti. Darıcı, kullanıcıların farkında olmadan kişisel verilerini paylaşabildiğini ve bunun ilerleyen süreçte çeşitli riskler doğurabileceğini, verilerin pazarlanabileceğini söyleyerek, 'Önemli olan kişisel verilerin, özellikle de mahrem bilgilerin yapay zekayla paylaşılmaması gerektiğidir' ifadelerini kullandı.

'Yapay zeka mahrem bilgilerinizle besleniyor'

Yapay zekanın insanların mahrem bilgilerinden beslendiğini söyleyen Darıcı, 'Günümüzde yapay zeka kullanımının hızla artmasıyla birlikte anthropomorfize etme eyleminin de arttığını görüyoruz. Anthropomorfize, yapay zekaya sanki bir insanmış gibi insana ait özellikler atfetme durumudur. Sanki karşınızda insan varmış gibi algılama eğilimini ifade eden bir kavramdır. Karşımızdakini insan gibi düşündükçe ve o tarzda bir eğilim içerisinde oldukça, onunla olan paylaşımlarımızda insanla olan paylaşımlarımız gibi daha detaycı ve daha mahrem içerikler dahi olabiliyor. Yapay zekanın bir yandan kendi öğrenim yapısı olduğu kadar, aynı zamanda yapay zekayı kullanan kişilerden öğrendiği verilerle birlikte de öğrendiğini görebiliyoruz. Hatta kişinin yapay zekaya geçmişinden, o uygulamayla yapmış olduğu paylaşımlardan yola çıkarak, o kişiye yani müşteriye ilişkin yanıtlar verdiğini de biliyoruz. Doğal olarak yapay zeka bir yandan sizden besleniyor, diğer yandan da algoritma olarak öğrenmiş olduğu diğer kaynaklardan besleniyor. Bu tarz içeriklerin paylaşımını yaptığımızda da yapay zekanın sizin mahrem bilgilerinizle de beslenmesi ve onunla da öğrenmesi anlamına gelmektedir' dedi.

'Bir sınırı olduğunu unutmamak gerekiyor'

Paylaşılan verilerin açığa çıkma ihtimali olduğunu belirten Darıcı, 'Bu durum, ilerleyen zamanlarda verilerinizin üçüncü kişiler tarafından da kullanılabilmesi riskini de beraberinde getiriyor. Bu durum aynı zamanda sizin profilinizin, duygularınızın, yapay zekayla yapmış olduğunuz paylaşımların, geçmişinizin, merak etmiş olduğunuz ve sorduğunuz şeylerin bu bilgisayar algoritması içerisinde var olması ve onun da bu bilgilere sahip olması anlamına geliyor. Bu tarz içeriklerin paylaşılıyor olması, yarın bir gün verilerle alakalı bir sıkıntı yaşandığı zaman sizin verilerinizin de afişe olması anlamına gelebilir. Yapay zeka uygulamalarında firmaların kendi içlerinde bu verileri belirli şartlar altında kullandıklarını, hatta bazılarının da bu bilgileri üçüncü kişilerle paylaşılabileceğini, yapay zeka kullanmadan önce onayladığımız sözleşmede zaten otomatik olarak kabul etmiş oluyorsunuz. Böylesi bir durumda ilerleyen zamanda reklam, pazarlama, siyasal bir amaçla veya belirli bir profili tahmin etme gibi amaçlarla da kullanılabilir. Bu nedenle yapay zekayla ister istemez o sohbetler yapılırken belirli paylaşımlar yapılmak zorunda, ancak bunun da bir sınırı olduğunu unutmamak gerekiyor' diye konuştu.

'Mahrem bilgiler yapay zekayla paylaşılmamalı'

Kişisel Verileri Koruma Kanunu söz konusu olsa da verilerin sızıntı durumunda ortaya dökülebileceğini unutmamak gerektiğinin altını çizen Darıcı, 'Her ne kadar da karşınızdaki firma sizin verilerinizi koruyacağını ifade ediyor olsa dahi veya 'biz anlaşma yaptığımız üçüncü şahıslara karşı verememe konusunda, reklam pazarlama iş birliği yaparız' gibi bir içeriği söz konusu olsa da, bunlara dikkat etmek gerekiyor. Sizin atmış olduğunuz herhangi bir veriniz, bu bir fotoğraf olabilir, bir içerik, herhangi bir metin veya doküman olabilir, bu yapay zekayı hem eğiten hem de bunu üçüncü kişilerle pazarlayan bir yapısı söz konusu olabilir. Önemli olan burada kişisel verilerin, özellikle de mahrem bilgilerin yapay zekayla paylaşılmaması gerektiğidir' şeklinde konuştu.

5G'ye geçiş, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde gerçekleştirilen "5G ile İletişimde Güçlü Türkiye Töreni" ile kamuoyuna duyuruldu. Törende konuşan Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, yeni teknolojinin Türkiye'nin dijital dönüşüm sürecine önemli katkı sağlayacağını belirtti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da törende yaptığı konuşmada, 5G teknolojisinin Türkiye'nin rekabet gücünü artıracağını vurguladı. Erdoğan, konuşmasının ardından farklı illerle canlı bağlantı kurarak 5G teknolojisini test etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Çanakkale, Mardin, İstanbul, Bitlis, Rize, Artvin ve Hatay illerine 5G bağlantısı üzerinden bağlandı. Gerçekleştirilen bağlantılarda Bitlis Valisi Ahmet Karakaya, Çanakkale Valisi Ömer Toraman, İstanbul Valisi Davut Gül, Hatay Valisi Mustafa Masatlı, Rize Valisi İhsan Selim Baydaş ve Mardin Valisi Tuncay Akkoyun ile görüşmeler yapıldı.

Öte yandan Kırıkkale'de de vatandaşlar, telefonlarında 5G teknolojisini kullanabilecek.

İnsanların alternatif ararken sahte yazılımlarla karşılaştığını söyleyen Hakan Topuzoğlu, 'Yapay zekanın kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte haliyle bir takım risk ve sıkıntılar da ortaya çıkıyor. Son dönemde de karşılaştığımız olay şu şekilde özetlenebilir, sahte yapay zeka araçları. Yani insanlar meraklı olduğu ya da alternatif aradıkları için farklı yapay zeka araçlarını kullanabilir miyim diye incelemelere girdikleri için de haliyle yapay zeka görünümünde ancak sizin bilgilerinizi çalan bir takım yazılımlarla karşılaşmaktayız. Öncelikle bir yapay zeka aracını kullanırken yine herhangi bir siteyi kullandığımızda olduğu gibi haliyle çok önemli bilgileri vermememiz lazım. Bir akademisyensek ilk defa yayınlanacak bir buluşumuz varsa bunu yapay zeka ile paylaşmak zaten doğru değil ama hiç bilmediğiniz bir yapay zeka aracına bunu verip de incelemesini istemek aslında bunun ifşa olmasının ya da yaygınlaşmasının yolunu açacaktır. O yüzden bizim bu konuda biraz daha araştırma yapıp uzman önerilerini de dikkate almamız gerekiyor' dedi.

Topuzoğlu, verilen bilgilerin kötü amaçlarla kullanılabileceğini veya veri tabanı oluştutulabileceğini söyleyerek, 'Yapay zeka aracını kullanırken bir konu danışıyoruz. Bazen her ne kadar doğru olmasa da paylaşıyoruz. Bu özel bilgileri verdiğimiz anda bunlar kayıt altına alınıp bir zaman sonrasında aleyhimize kullanılabilir ya da bu bilgiler işlenerek farklı amaçlarla da kötü kişilerin elinde bir veri tabanı haline getirilip daha kötü kurumlara ve insanlara pazarlanabilir' ifadelerini kullandı.

40 kilometrelik pilot koridor
Bakan Uraloğlu, proje kapsamında belirlenen pilot alanın İstanbul Hasdal Kavşağı ile İstanbul Havalimanı arasında 40 kilometrelik bir koridor olduğunu belirterek, yoldaki trafik güvenliğinin ve yol konforunun en üst düzeye çıkartılacağını ve seyahat süresinde de önemli oranda düşüş yaşanmasının hedeflendiğini açıkladı. Uraloğlu, "Pilot olarak belirlenen İstanbul Hasdal Kavşağı ile İstanbul Havalimanı arasındaki 40 kilometrelik güzergahta 19 farklı noktada yapılan kurulumla yolun tamamında 5G altyapısını sağladık" diye konuştu.

"Yol kullanıcıları anında bilgilendirilecek"
Yolda meydana gelebilecek kaza, duran araç, gizli buzlanma, yola düşen nesne ya da şerit kapama gibi tüm durumların sistem tarafından anlık olarak tespit edileceğini de kaydeden Uraloğlu, "Yol kullanıcıları anında bilgilendirilecek. Kamera, yol sensörleri, yapay zeka tabanlı görüntü işleme, olay algılama, meteorolojik bilgi sistemleri ve değişken mesaj işaretleri devreye girecek. Bu sayede hem vatandaşlarımızın güvenliği artacak hem de yol ağımız daha etkin ve verimli kullanılacak. Artık yollardaki gereksiz beklemeler de en aza inecek" ifadelerini kullandı.

Test süreci başlıyor
Bakan Uraloğlu, "Kurulum çalışmalarını tamamladığımız bu pilot koridorda artık test süreçlerine geçiyoruz. Sahada gerçek zamanlı veri akışını izleyerek sistemin tüm bileşenlerini eş zamanlı olarak deneyeceğiz. 5G destekli akıllı ulaşım altyapımızı, farklı trafik senaryoları ve değişken hava şartları altında kapsamlı şekilde test ederek en yüksek performansa ulaştırmayı hedefliyoruz. Elde edeceğimiz sonuçlarla sistemi daha da geliştireceğiz" açıklamasında bulundu.

Yerli ve milli Merkezi Yazılım Platformu devreye alınacak
Uraloğlu, kara yolu altyapısını inşa ederken teknolojideki gelişme ve küresel trendleri dikkate aldıklarının altını çizerek, akıllı ve otonom teknolojiler sayesinde hızlı ve emniyetli yol altyapısı sağladıklarını vurguladı.
Araçların otonom sürüş sistemleri için yeni gelişen altyapıyı hazır hale getirmeye devam ettiklerinin de altını çizen Bakan Uraloğlu, "Yollarımızı ulaşımda 'aklın yolu' dediğimiz akıllı ulaşım sistemleri ile donatmaya devam ederken, tüm sistemlerin de yerli ve milli olmasına özen gösteriyoruz. Karayolları Genel Müdürlüğü Ana AUS Merkezi'nde tüm kurulacak sistemlerin yazılım altyapısını oluşturacak Akıllı Ulaşım Sistemleri (AUS) Merkezi Yazılım Platformu ve Mobil Uygulaması'nı da devreye alacağız" şeklinde konuştu.

Teknolojik bağımsızlık hedefi
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, proje kapsamında kurulacak AUS Merkezi Yazılım Platformu ve Mobil Uygulaması'nın tüm sistemin kalbi olacağını belirterek, Türksat tarafından geliştirilen platformda iş zekâsı ve karar destek sistemiyle yüzlerce sensörden toplanan verilerin analiz edileceğini, böylece karayollarında güvenlik ve verimliliğin en üst seviyeye çıkacağını söyledi. Uraloğlu, yine Türksat imzasıyla geliştirilen Karayolları Mobil Uygulaması sayesinde vatandaşların anlık trafik ve güvenlik bilgilerine erişebileceğini vurguladı.

Sivas Bilim ve Teknoloji Üniversitesi (SBTÜ) öncülüğünde geliştirilen 'Sığır Sağlığının ve Verimliliğinin İzlenmesine Yönelik Yerli Rumen Sensör Boluslarının Geliştirilmesi' projesi kapsamında, sığırların sağlık durumunu sürekli izleyebilen yerli bir sensör sistemi üretilecek. Biyouyumlu ve düşük güç tüketimine sahip olacak kapsül şeklindeki rumen sensör bolusu hayvanların iç vücut sıcaklığı, rumen pH değeri, aktivite düzeyi, geviş getirme davranışı ve rumen iç basıncı gibi kritik verileri anlık olarak ölçebilecek. Toplanan veriler kablosuz iletişim aracılığıyla dış sistemlere aktarılacak ve böylece hayvanların sağlık durumları gerçek zamanlı olarak takip edilebilecek. Erken uyarı sistemi gibi çalışacak teknoloji sayesinde doğum öncesi belirtiler, sindirim sistemi sorunları ve metabolik rahatsızlıklar erken aşamada tespit edilebilecek. Bu sayede hayvan ölümlerinin azaltılması, sürü sağlığının korunması ve işletmelerin ekonomik kayıplarının düşürülmesi hedefleniyor. Projede geliştirilecek yerli rumen bolusu teknolojisinin, mevcut benzer ürünlere kıyasla daha sade bir tasarıma sahip olması, daha az ekipmanla çalışması ve daha düşük maliyetle üretilebilmesi planlanıyor. Böylece üreticilerin bu teknolojiye erişimi kolaylaşırken, Türkiye'nin bu alandaki dışa bağımlılığının da azaltılması amaçlanıyor.

'Ülke ekonomisine katkı sağlanması bekleniyor'

SBTÜ koordinasyonunda yürütülen projeye Atatürk Üniversitesi, Erzurum Teknik Üniversitesi ve Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi de destek veriyor. Farklı üniversitelerin araştırma altyapılarının kullanılacağı proje kapsamında sensörleri içeren kapsülün tasarımı, elektronik devre doğrulama testleri ve saha denemeleri gerçekleştirilecek. Projenin tamamlanmasıyla birlikte hayvancılıkta dijital izleme teknolojilerinin yaygınlaşması, hayvan refahının artırılması ve yerli teknoloji üretimiyle ülke ekonomisine katkı sağlanması bekleniyor.

Konuya ilişkin açıklamalarda bulunan Sivas Bilim Teknoloji Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Fatih Kaburcuk, 'Bu geliştireceğimiz teknoloji sayesinde artık hayvanlar da konuşabilecek. Eskiden bu düşünce hayaldi fakat bu geliştireceğimiz teknoloji sayesinde ülkemizde gerçekleşecek. Daha sürdürülebilir ve verimli bir şekilde sığır yetiştiriciliği yapılacaktır. Böylece ülkemizde süt üretim miktarı ve et üretim miktarının artmasını sağlayacaktır' dedi.

'Artık hayvanların da dili olacak'

Hayvanların midesine yerleştirilen boluslar sayesinde hayvanların bir rahatsızlığı olup olmadığını tespit edebileceklerini söyleyen Fatih Kaburcuk, 'Sığırların ön midesi olan rumen kısmına yerleştirilen boluslar sayesinde sonrası sayesinde hayvanların vücut sıcaklığını midelerindeki PH derecesini ve bu sayede hayvanların rahatsızlık yaşayıp yaşamadığını, geviş getirmelerinde problem olup olmadığını veya ne kadar su içtiklerinin tespiti yapılabilir. Aynı zamanda sıcaklık sensörüyle hayvanın rahatsızlığının olup olmadığını önceden tespit edilebilir. Rumen sensör bolusunun içinde bulunan ivme sensörü sayesinde hayvanların adımları takip edilebilir. Eğer herhangi bir hastalık sebebiyle hayvanın hareketleri kısıtlandıysa önceden tespit edip gerekli müdahale erkenden yapılabilir, böylece muhtemel can kayıplarının önüne geçilebilir. Bu hayvanın midesine yerleştirilecek rumen sensör bolusu sayesinde hayvanların vücut sıcaklığı, mide sıvısında bulunan PH derecesi ve bir takım diğer sensörler vasıtasıyla hayvanların kızgınlık dönemi ve diğer olumsuz olabilecek komplikasyonların tespitini yaparak bize önceden haber verecek. Eskiden derlerdi ki hayvanların ağzı var dili yok. Fakat şimdi bu teknoloji sayesinde artık hayvanların ağzı var, dilleri de geliştirilecek teknoloji sayesinde olacaktır' dedi.

'Midede 5 yıl kadar durabiliyor'

Bu proje ile daha verimli bir sığır yetiştiriciliğinin yapılacağını belirten Kaburcuk, 'Bu sensör bolusu Avrupa'da birkaç firma tarafından geliştirilmişti. Fakat hali hazırda var olan sensör bir takım ilave bileşenlere ihtiyaç duymaktaydı. Fakat bizim geliştireceğimiz bu sensör bolusu ile sadece hayvanın midesine yutturulacak kapsül yeterli olacak. İlave olarak dışarıda bir takım baz istasyonu veya tekrarlayıcılara ihtiyaç olmayacaktır. Avrupa'da muadili olan rumen sensör bolusları yaklaşık 150 dolar civarındayken bizim geliştirmeyi planladığımız sensör bolusları yaklaşık 50-60 dolar civarında olacak. Böylece daha sade, daha uygun ve daha kullanışlı olarak insanımıza sunulacak. Bilim ve Teknoloji yöneticiliğinde gerçekleştirilecek olan bu ürün Atatürk Üniversitesi, Erzurum Teknik Üniversitesi ve Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi koordinasyonunda gerçekleştirilecektir. Bildiğiniz üzere bazı eski çizgi filmlerden hayvanları konuştururlardı. Bu geliştireceğimiz teknoloji sayesinde artık hayvanlar da konuşabilecek. Eskiden bu düşünce hayaldi fakat bu geliştireceğimiz teknoloji sayesinde ülkemizde gerçekleşecek. Daha sürdürülebilir ve verimli bir şekilde sığır yetiştiriciliği yapılacaktır. Böylece ülkemizde süt üretim miktarı ve et üretim miktarının artmasına neden olacaktır. Geliştirilecek olan rumen sensör bolusu, hayvanın midesinde yaklaşık beş yıl kadar durabiliyor' ifadelerine yer verdi.